De Bruiloft te Kana: een banket dat de conventies uitdaagt!

In 1562 in opdracht gegeven door een Benedictijnse monnik van het klooster San Giorgio Maggiore in Venetië, werd het schilderij De Bruiloft te Kana gemaakt om de refter te versieren. Het contract vermeldt verrassend genoeg dat de schilder Paolo Veronese “zoveel figuren in het schilderij mag opnemen als het mogelijk zal zijn om in het schilderij op te nemen”. Nadat het Franse erfgoed werd na Napoleons eerste Italiaanse campagne en de ondertekening van het Verdrag van Campoformio, verwierf het Muséum central des arts – nu het Louvre – het in 1798. Een blik terug op de bijzonderheden van een majestueus werk in elke zin.

Een meesterwerk van buitengewone afmetingen voor een mirakelachtig verhaal

Paolo Veronese’s creatie houdt niet op te verbazen, allereerst door zijn afmetingen: 6,77 bij 9,94 meter, waardoor het een van de meest imposante oude schilderijen is in de collecties van het Louvre, of zelfs in Frankrijk.

Deze grootte biedt plaats aan niet minder dan 130 helder gekleurde figuren. De afgebeelde scène is een episode uit het Nieuwe Testament. Jezus en zijn moeder Maria worden uitgenodigd voor het huwelijk en bezetten het midden in plaats van de pasgetrouwden, omringd door discipels, prinsen en aristocraten, gewone mensen en bedienden. De pasgetrouwden zijn te vinden – verwezen? – aan het einde van de tafel.

Het is bij deze gelegenheid dat Jezus, met zijn stralende halo, zijn eerste mirakel verricht: water in wijn veranderen wanneer het opraakt. In de rechteronderkant van het schilderij kan men de bediende zien die wijn uit een stenen kruik die normaal gevuld is met water, in een kruik voor wijn giet. De rentmeester van het huis, elegant gekleed in zijde, kijkt ongelovig naar zijn glas wijn dat hem wordt aangereikt door zijn assistent-accountant, herkenbaar aan zijn rode stok. Hij weet maar al te goed dat hij voor deze wijn niet heeft betaald.

Anachronisme was gebruikelijk in die tijd, en we vinden Jezus in een omgeving en omringd door figuren typisch voor de 15e eeuw. Onder hen kunnen tijdgenoten van de kunstenaar worden herkend, zoals de schilders Titiaan en Bassano.

Een interpretatieve uitdaging

Op het eerste gezicht lijkt Paolo Veronese’s werk bedoeld om de christelijke moraal te shockeren. De aanwezigheid van Jezus en Maria temidden van een uiteenlopende en kleurrijke samenstelling roept vragen op over het respect dat hen wordt getoond, te meer omdat het werk bestemd was voor de gemeenschappelijke zaal van een klooster.

Een zorgvuldiger onderzoek onthult dat Jezus werkelijk het centrum is van de gehele scène, en de enige figuur die de kijker rechtstreeks aankijkt met een blik doordrenkt van diepe overpeinzing. Alle convergeerende lijnen van het schilderij leiden terug naar Jezus, in het midden maar alsof exterior aan de scène, een observator die ons bevraagt over onze relatie tot de situatie, zo zou men zich kunnen voorstellen.

De schilder heeft ook, wat vorm betreft, godsdienstige overtuigingen gerespecteerd: als de gasten aan de linkerkant overvloedig feestvieren, hebben de monniken aan de rechterkant lege borden en moeten zij niet veel hebben gegeten, bewijs dat zij niet bezweken zijn aan de zonde van gulzigheid.

Ten slotte neemt de hemel een enorme ruimte in het schilderij in, alsof te betekenen dat het essentiële elders ligt dan in wereldse viering. De pasgetrouwden, die bevrozen lijken te midden van de andere onrustige gasten, kunnen de vraag oproepen of er sprake is van oprechte liefde in de glimlachen die worden uitgewisseld door de gasten van de scène. Men kan denken aan een aanklacht van oppervlakkigheid en een uitnodiging om terug te keren naar eenvoudige dingen.

Het symbool van macht en verval

Venetië was op dat moment de meest verfijnde plaats in het westen, wat Paolo Verenese ook schijnt te willen benadrukken, door het weelderige festival maar niet alleen dat.

Een knooppunt van Middellandse Zee-handel en poort naar het Oosten, producent van het fijnste glaswerk, elk detail van de scène benadrukt het hoogtepunt van de macht van Venetië. Zo zijn er bij het banket personen met tulbanden, een papegaai, een Afrikaanse bediende, wat de verreikende invloed van de stad aantoont. Het Murano-glaswerk dat de mirakuleuze wijn bevat, is zichtbaar zeer fijn.

Men merkt ook, onder de musici die op de voorgrond aanwezig zijn en die Paolo Veronese zelf kunnen vertegenwoordigen evenals zijn jonge broer, omringd door de eerder genoemde Venetiaanse schilders, andere details op die het verval van Venetië suggereren dat toen al was begonnen.

Het zandloper dat leegloopt lijkt een symbool te zijn dat de weelderige festiviteiten spoedig moeten ophouden. Wat de honden betreft, zij verschijnen als een symbool van melancholie.

Door deze interpretatie te combineren met Jezus’ mirakel, kan men denken dat Kana het startpunt is dat leidt naar de catastrofe: het einde van de Venetiaanse suprematie in de 15e eeuw, en de eerste stap die leidt naar het kruis voor Jezus nadat hij zijn mirakuleuze gaven had getoond.

Geplaatst in dezelfde zaal als de Mona Lisa in het Louvre, verschijnt De Bruiloft te Kana als een belangrijk werk voor heel het christendom. Een recente restauratie – ter plaatse uitgevoerd omdat de afmetingen van het schilderij elk vervoer delicaat maakten – heeft al zijn glorie hersteld.